Çocuk Psikolojisi

Çocuklarda Vurma, Isırma ve İtme Davranışları

Kapı aralığında, ağzının çevresi çikolatalı, bir eli başının arkasında mahcup bakan küçük çocuk

Bu davranışların ardındaki ihtiyacı anlamak ve çocuğa güvenli sınırlar koymak

Çocuğunuz öfkelendiğinde arkadaşına vuruyor, istediği bir oyuncak elinden alındığında ısırıyor ya da oyun sırasında başka bir çocuğu itiyor olabilir. Bu davranışlarla karşılaşan ebeveynlerin aklına çoğu zaman aynı sorular gelir: “Neden böyle yapıyor?”, “Yanlış mı yetiştiriyorum?” veya “Bu davranış ne zaman sona erecek?”

Öncelikle şunu hatırlamak gerekir: Vurma, ısırma ve itme davranışları çocuğun kötü, saldırgan ya da sevgisiz olduğu anlamına gelmez. Özellikle erken çocukluk döneminde çocuklar yoğun duygularını düzenlemeyi, isteklerini sözcüklerle ifade etmeyi ve sosyal sınırları öğrenmeye devam eder. Bazen henüz anlatamadıkları bir duyguyu davranışlarıyla gösterirler. Bu davranışları anlamaya çalışmak, davranışı kabul etmek anlamına gelmez. Çocuğun duygusuna alan açarken başkasına zarar vermesine net biçimde sınır koyabiliriz.

Bu davranışların altında ne olabilir?

Her çocuğun ve her davranışın nedeni farklı olabilir. Vurma, ısırma veya itme davranışlarının öncesinde neler yaşandığını gözlemlemek önemlidir. Davranışın olası nedenleri arasında şunlar bulunabilir:

  • Duyguları ifade etmekte zorlanma: Çocuk öfkesini, hayal kırıklığını, kıskançlığını veya korkusunu henüz sözcüklerle anlatamıyor olabilir.
  • İsteklerini ve sınırlarını anlatma ihtiyacı: Oyuncağını paylaşmak istemediğinde, sırası bekletildiğinde ya da oyuna katılmak istediğinde uygun bir iletişim yolu bulamayabilir.
  • Dürtü kontrolünün gelişmekte olması: Özellikle küçük yaşlarda çocuk, yapmak istediği şey ile davranışının sonucunu düşünmek arasında durup beklemekte zorlanabilir.
  • Yorgunluk, açlık ve yoğun uyaranlar: Uykusuzluk, açlık, kalabalık veya uzun süren etkinlikler çocuğun kendini düzenlemesini güçleştirebilir.
  • İlgi ve etkileşim arayışı: Çocuk bazı davranışların yetişkinlerin hızlı ve yoğun tepkisini getirdiğini fark etmiş olabilir. Bu, her davranışın ilgi çekmek amacıyla yapıldığı anlamına gelmez.
  • Öğrenilmiş davranışlar ve çevresel etkenler: Çocuk çevresinde gördüğü davranışları taklit edebilir ya da zorlandığı durumlarda bu yöntemin işe yaradığını deneyimlemiş olabilir.

Davranış gerçekleştiği anda nasıl yaklaşmalıyız?

Çocuk bir başkasına vurduğunda ya da ısırdığında ilk hedefimiz uzun bir açıklama yapmak değil, güvenliği sağlamaktır. Sakin, kararlı ve kısa bir müdahale çoğu zaman daha etkilidir.

  • Önce güvenliği sağlayın. Gerekirse çocukları nazikçe ayırın ve zarar gören çocuğun ihtiyaçlarıyla ilgilenin. Vurma veya ısırmaya izin vermeyin.
  • Davranışı net biçimde durdurun. “Vurmana izin vermem. Canı acıyor.” ya da “Isırmak yok. Isırmak can yakar.” gibi kısa ve anlaşılır cümleler kullanın.
  • Duyguyu isimlendirin. “Oyuncağı alamayınca çok kızdın.” veya “Oyuna katılmak istedin ama nasıl söyleyeceğini bilemedin.” diyerek çocuğun yaşadığı duyguyu fark etmesine yardımcı olun.
  • Alternatif bir davranış öğretin. “Oyuncağı ben de istiyorum diyebilirsin.”, “Dur, istemiyorum diyebilirsin.” veya “Yardım eder misin?” gibi kullanabileceği cümleleri modelleyin.
  • Sakinleşmesi için destek olun. Çocuğun o an uzun uzun konuşmasını beklemeyin. Yanında kalın, ihtiyacına göre sakin bir alan sunun ve konuşmayı herkes sakinleştiğinde sürdürün.
  • Onarım fırsatı oluşturun. Çocuk hazır olduğunda zarar gören kişiyle ilgilenmesine, oyuncağı geri vermesine veya uygun bir telafi davranışı seçmesine rehberlik edin. Özrü zorla söyletmek yerine empatiyi ve sorumluluğu öğretin.

Evde neler yapabilirsiniz?

Bu davranışların azalması yalnızca olay anındaki müdahaleyle değil, günlük yaşamda verilen destekle de ilişkilidir. Çocuğunuzla duygular hakkında konuşun; mutlu, üzgün, kızgın ve hayal kırıklığına uğramış hissettiği anları birlikte adlandırın. Kitaplar, oyuncak bebekler ve sembolik oyunlar bu konuşmaları başlatmak için kullanılabilir.

Gün içinde paylaşma, sıra bekleme ve yardım isteme gibi becerileri küçük oyunlarla çalışın. Çocuğunuz uygun bir şekilde “hayır”, “dur” veya “ben de oynamak istiyorum” dediğinde bunu fark edip takdir edin. Böylece yalnızca istenmeyen davranışa değil, görmek istediğiniz davranışa da dikkat vermiş olursunuz.

Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını takip etmek de yol göstericidir. Öncesinde ne olduğunu, çocuğun ne yaptığını ve sonrasında nasıl bir tepki aldığını not edebilirsiniz. Örneğin davranış daha çok oyuncak paylaşırken mi, okuldan eve geldiğinde mi, yorgunken mi ya da kalabalık ortamlarda mı görülüyor? Bu gözlem, çocuğun hangi beceri ve desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamayı kolaylaştırır.

Hangi durumlarda uzman desteği alınmalı?

Vurma, ısırma ve itme davranışları sıklaşıyor, şiddetleniyor, çocuğun veya çevresindekilerin güvenliğini etkiliyor ya da ev ve okul yaşamını belirgin biçimde zorlaştırıyorsa bir çocuk gelişimi ve ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir. Davranış uzun süredir devam ediyorsa, farklı ortamlarda da görülüyorsa veya çocuğun iletişim, oyun ve sosyal etkileşim becerileriyle ilgili başka güçlükler eşlik ediyorsa değerlendirme önem kazanır.

Uzman değerlendirmesinde yalnızca davranışın kendisine değil; çocuğun yaşına, gelişim özelliklerine, iletişim becerilerine, duygusal ihtiyaçlarına ve davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığına birlikte bakılır. Her çocuk için tek bir yöntem ya da hazır bir çözüm yoktur. Aile ve okulun tutarlı, güvenli ve destekleyici bir yaklaşım benimsemesi süreci kolaylaştırır.

Unutmayalım

Çocuğun davranışına sınır koymak ile duygusunu kabul etmek birbirine zıt değildir. “Kızgın olabilirsin ama vuramazsın.” cümlesi bunun en sade örneklerinden biridir. Amacımız çocuğu utandırmak, etiketlemek ya da yalnızca davranışı bastırmak değil; ona duygularını tanımayı, kendini ifade etmeyi ve başkalarının sınırlarına saygı duymayı öğretmektir.

Çocuklar bu becerileri bir günde kazanmaz. Sakin, tutarlı ve tekrar eden yetişkin desteğiyle zaman içinde öğrenirler. Davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamaya çalışırken güvenli sınırlarımızı korumak, çocuğun gelişimini destekleyen en önemli adımlardan biridir.

Yazar Hakkında

Psk. Aşkın Yağlı

Psk. Aşkın Yağlı

Oyun ve masal terapisti, aile danışmanı ve özel eğitim uzmanı psikolog.

Profili Görüntüle →

Çocuğunuz İçin Destek Alın

Nereden başlayacağınızı birlikte konuşabiliriz.

Ücretsiz Ön Görüşme Planla

Yasal Uyarı:

Bu sayfadaki içerikler yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır ve tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Ruh sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa, lütfen uzman bir psikolog veya psikiyatriste başvurunuz.

Hemen ArayınWhatsApp