Rehber

Terapi Neden İyileştirir?

ARC Psikoloji5 dk okuma
Deniz manzarası önünde oturup sohbet eden iki kişinin silueti

Sadece konuşmak nasıl fark yaratır?

Psikoterapiye yeni başlayacak ya da başlamayı düşünen pek çok kişinin aklındaki ilk sorulardan biri budur. Kişi yaşadığı sıkıntıyı çoğu zaman çok iyi bilir; zorlandığı şey, aynı düşüncelerin, aynı tepkilerin ve aynı ilişki örüntülerinin neden tekrar ettiğini anlamak ve bunları değiştirebilmektir.

Psikoterapi nasıl işler ve onu iyileştirici kılan nedir? Kısaca söylemek gerekirse terapi, yalnızca bir konuşma değildir. Güvenli bir ilişki içinde başlayan, kişinin kendini anlamasıyla derinleşen ve yeni deneyimlerle pekişen bir öğrenme sürecidir. Bu yazıda, farklı terapi yaklaşımlarında ortak olan temel bileşenlere yakından bakıyoruz.

Anlaşılmak, değişimin ilk adımlarından biridir

Terapinin temelinde, kişinin kendisini yargılanmadan ifade edebileceği güvenli bir ilişki vardır. Yaşadıklarının dikkatle dinlenmesi, duygularının anlaşılmaya çalışılması ve deneyimlerinin önemsenmesi terapötik ilişkinin temel unsurlarıdır.

Araştırmalar, terapist ile danışan arasında kurulan terapötik ittifakın terapi sonuçlarıyla anlamlı bir ilişki taşıdığını gösteriyor. Bu ittifak; ortak hedefler belirlemeyi, bu hedefler için birlikte çalışmayı ve güvene dayalı bir bağ kurmayı kapsıyor. İlişkinin önemi, uygulanan yaklaşım bilişsel davranışçı, psikodinamik, şema odaklı ya da hümanist olsun, değişmez.

Savunmada kalmak zorunda hissetmediği bir ortamda kişinin, daha önce dile getirmekte zorlandığı düşünce ve duyguları keşfetmesi kolaylaşabilir. Böylece kişi yalnızca anlatmakla kalmaz; kendi deneyimine farklı açılardan bakma fırsatı da bulur.

Kendini anlamak, değişime alan açar

İnsan zaman içinde belirli düşünce ve davranış kalıpları geliştirir. Bu kalıplar kimi zaman geçmiş deneyimlerden, öğrenilmiş inançlardan ya da tekrar eden ilişkisel yaşantılardan beslenir.

Örneğin başkaları tarafından eleştirilmekten korkan bir kişi, kendini ifade etmekten kaçınabilir. Bu kaçınma kısa süreli rahatlama sağlasa da zamanla sosyal ilişkilerini sınırlayabilir. Terapide kişi, yaşadığı olaylarla verdiği tepkiler arasındaki bağlantıları incelemeye başlar: hangi durumlarda kaygılandığını, aklından neler geçtiğini ve bunların davranışlarını nasıl etkilediğini fark eder.

Bu farkındalık, kişinin kendine yönelttiği soruyu da değiştirebilir. “Neden hep böyle davranıyorum?” sorusunun yerini zamanla “Bu tepki hangi koşullarda ortaya çıkıyor ve başka nasıl karşılık verebilirim?” sorusu alabilir.

Konuşmak kadar deneyimlemek de önemlidir

Bir düşüncenin gerçekçi olmadığını bilmek, onun etkisinden hemen kurtulmayı sağlamayabilir. Çünkü bazı tepkiler uzun süreli deneyimler ve tekrarlar sonucunda yerleşir. Yeni bir bakış açısının günlük yaşamda karşılık bulması için yeni deneyimlere de ihtiyaç vardır.

Bu nedenle terapide kişi, düşüncelerini değerlendirmenin yanı sıra yeni davranışlar denemeyi de öğrenebilir. Bilişsel davranışçı terapi gibi yaklaşımlarda bu süreç yapılandırılmış çalışmalarla desteklenir. Eleştirileceğinden korkan kişi, bu düşüncenin ne kadar gerçekçi olduğunu inceler; ardından kaçındığı sosyal durumlara küçük adımlarla yaklaşır. Heyecanlandığında konuşamayacağını düşünen biri, heyecan yaşamasına rağmen iletişimini sürdürebildiğini fark edebilir.

Bu deneyimler, kişinin doğru kabul ettiği varsayımları yeniden değerlendirmesini sağlar. Beynin deneyim ve öğrenmeyle değişebilme kapasitesi olan nöroplastisite de bu süreci anlamlandırırken başvurulan kavramlardan biridir. Tekrarlanan yeni deneyimler, farklı düşünme ve davranma biçimlerinin öğrenilmesine katkıda bulunabilir.

Duygularımızla kurduğumuz ilişki değişebilir

İyileşmek, hayat boyunca üzüntü, kaygı veya öfke yaşamamak demek değildir. Bu duygular insan yaşamının doğal bir parçasıdır ve zaman zaman yeniden ortaya çıkabilir. Önemli olan, duyguları tanımayı, anlamlandırmayı ve yoğun olduklarında daha işlevsel biçimde karşılık verebilmeyi öğrenmektir.

Kaygı yaşayan bir kişi, bu duyguyu hemen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine hangi düşüncelerle bağlantılı olduğunu fark etmeye başlayabilir. Kaygının kendisini yönetmesine izin vermeden, yapmak istediği davranışa devam etmeyi deneyebilir. Araştırmalar, duygu düzenleme becerilerindeki gelişimin psikolojik iyi oluşla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Terapi neden zaman alır?

Değişim her zaman doğrusal ilerlemez. Kişi bir konuda ilerleme kaydederken, daha önce zorlandığı durumlarla yeniden karşılaşabilir; eski düşünce ve tepkiler tekrar ortaya çıkabilir. Bu, kazanılanların kaybedildiği anlamına gelmez. Kişi artık tepkisini daha erken fark ediyor, nedenini daha iyi anlıyor ya da eskisinden farklı bir karşılık verebiliyor olabilir.

Sürecin uzunluğu; kişinin ihtiyaçlarına, güçlüğün niteliğine, yaşam koşullarına ve belirlenen hedeflere göre değişir. Herkes için geçerli tek bir iyileşme takvimi yoktur. Yeni öğrenmelerin günlük yaşama taşınması, farklı koşullarda uygulanması ve zamanla güçlenmesi gerekir; ilerlemenin küçük adımlarla gerçekleşmesi de gayet doğaldır.

İyileşmek, kendinle yeni bir ilişki kurabilmektir

Psikoterapi, geçmişi silmez ve hayattaki bütün güçlükleri ortadan kaldırmaz. Bunun yerine kişinin yaşadıklarını daha iyi anlamasına, kendine ilişkin yerleşmiş düşünceleri değerlendirmesine ve yeni baş etme yolları geliştirmesine yardımcı olur. Kişi zamanla duygularını daha iyi tanıyabilir, düşüncelerini sorgulayabilir, ilişkilerinde farklı seçimler yapabilir ve kendisini sınırlayan durumlara başka türlü yaklaşabilir.

Terapinin iyileştirici gücü belki de tam olarak burada saklıdır: İnsan, kendisini ve yaşamını değiştirebilmek için yeni olasılıkları keşfetmeye başlar.

Kaynaklar

  • Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E. ve Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. doi.org/10.1037/pst0000172
  • Hu, T., Zhang, D., Wang, J., Mistry, R., Ran, G. ve Wang, X. (2014). Relation between emotion regulation and mental health: A meta-analysis review. Psychological Reports, 114(2), 341–362. doi.org/10.2466/03.20.PR0.114k22w4
  • Sloan, E., Hall, K., Moulding, R., Bryce, S., Mildred, H. ve Staiger, P. K. (2017). Emotion regulation as a transdiagnostic treatment construct across anxiety, depression, substance, eating and borderline personality disorders: A systematic review. Clinical Psychology Review, 57, 141–163. doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.002

İlk Adımı Birlikte Atalım

Nereden başlayacağınızı birlikte konuşabiliriz.

Ücretsiz Ön Görüşme Planla

Yasal Uyarı:

Bu sayfadaki içerikler yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır ve tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Ruh sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa, lütfen uzman bir psikolog veya psikiyatriste başvurunuz.

Hemen ArayınWhatsApp